Góc nhìn phóng viên về các Khu liên hợp Nông nghiệp THACO AGRI

Phía sau lá thư tay của ông Đoàn Nguyên Đức gửi Chủ tịch THACO 

Từ một lá thư tay cầu cứu của Bầu Đức đến những cánh đồng chuối bạt ngàn ở Campuchia, Việt Nam và Lào, tỷ phú Trần Bá Dương đang thử nghiệm một cách làm nông nghiệp mới.

Người đứng giữa cánh đồng bao la

Tổng Giám đốc THACO AGRI Trần Bảo Sơn đứng trên bờ kênh, hai tay chống nạnh, mắt nheo lại nhìn ra xa giữa trưa nắng ở Snoul (tỉnh Kratie, Campuchia), vùng đất giáp biên giới Việt Nam.

Trước mặt ông là những hồ nước nhân tạo xanh sẫm nối tiếp nhau, những vườn chuối bạt ngàn và những cánh đồng cỏ tươi mát bao la, kéo dài tới tận đường chân trời. Xen lẫn giữa khoảng không gian rộng mở đó là các cụm trại bò với quy mô hàng trăm nghìn con.

Quy mô của trang trại – lên tới hàng chục nghìn hecta – dường như rất khó mô tả bằng lời, bởi rất ít người trên thế giới này có cơ hội chứng kiến một không gian rộng lớn đến vậy.

“Để tạo mặt bằng làm nông nghiệp quy mô lớn, gặp núi chúng tôi đào núi, gặp đầm lầy chúng tôi lấp đầm lầy và đào hồ chứa nước”, ông Sơn kể.

Phía sau lời kể ngắn gọn đó là cả một câu chuyện dài với bao mồ hôi, đam mê và tiền bạc của ông Sơn và nhiều người khác, đặc biệt là của Chủ tịch THACO Group – tỷ phú Trần Bá Dương.

Lá thư viết tay của “Bầu Đức” gửi tỷ phú

Gần một thập niên trước, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường mời ông Trần Bá Dương đến trụ sở Bộ.

Bộ trưởng nói thiết tha rằng Việt Nam cần một nhà công nghiệp có thực lực đầu tư vào nông nghiệp để ngành này có thể trở thành một ngành sản xuất đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Ông Dương không ra quyết định đầu tư ngay. Nhưng cuộc gặp thân tình ấy bắt đầu gieo mầm suy nghĩ về nông nghiệp của vị tỷ phú công nghiệp, người đứng phía sau nhiều thương hiệu ô tô lớn tại Việt Nam. Nếu làm nông nghiệp, theo ông, phải tích tụ được đất đai đủ lớn để tổ chức sản xuất theo phong cách công nghiệp.

Vấn đề là, tích tụ ruộng đất không hề dễ. 

Cơ duyên đến vào đầu năm 2018, theo cách không ai đoán trước. Một ngày, ông Trần Bá Dương nhận được một bức thư tay của ông Đoàn Nguyên Đức, Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

“Trong thư, tôi viết chỉ có anh Dương mới cứu được Hoàng Anh Gia Lai”, ông Đức kể lại sau này.

Thời điểm đó, Hoàng Anh Gia Lai đang ở đáy chu kỳ. Giá cao su lao dốc từ cuối năm 2016 và kéo dài. Những dự án nông nghiệp hàng chục nghìn hecta tại Lào và Campuchia – từng được kỳ vọng là “mỏ vàng” – trở thành gánh nặng tài chính.
Hoàng Anh Gia Lai có tổng nợ xấp xỉ 36.000 tỷ đồng, lỗ lũy kế khoảng 7.000 tỷ đồng, ngân hàng đóng cửa tín dụng.

Họ buộc phải bán dần những gì có thể bán: bất động sản, thủy điện, khách sạn, bệnh viện. Cuối cùng, chỉ còn lại nông nghiệp – không phải như một lựa chọn chiến lược, mà như con đường duy nhất để tồn tại.

“Làm nông nghiệp lúc đó không còn là cơ hội, mà là sự chịu đựng”, ông Đức nói. Tuy nhiên, ông Đức không muốn xé lẻ đất ra để bán, mà âm thầm tìm một người nào đó có năng lực và tâm huyết thật sự với nông nghiệp để trao lại toàn bộ đất đai nông nghiệp của Hoàng Anh Gia Lai.

Sau bức thư tay, hai doanh nhân gặp nhau. Theo lời ông Đức, ông Dương rót ngay khoảng 2.000 tỷ đồng cho Hoàng Anh Gia Lai như một sự hỗ trợ ban đầu, dựa trên niềm tin nhiều hơn là điều khoản hợp đồng.

Năm 2018, THACO cho Hoàng Anh Gia Lai vay 305 triệu USD để tái cấu trúc. Một năm sau, Hoàng Anh Gia Lai chuyển nhượng 44.869 hecta các dự án nông nghiệp tại Campuchia và một số tỉnh cao nguyên ở Việt Nam cho THACO.

Tuy vậy, với ông Trần Bá Dương, đây không phải là một thương vụ “giải cứu” theo nghĩa thông thường.

“Ngay từ đầu, tôi không nghĩ đây là một thương vụ tài chính”, ông nói. “Nếu chỉ tính lãi – lỗ ngắn hạn thì không có lý do gì để bước vào. Tôi nhìn đây là bài toán tái cấu trúc nông nghiệp quy mô lớn – và phải làm bằng tư duy công nghiệp”, ông Dương nhớ lại.

Dấu mốc 2019: Không có màu hồng

Sau khi thành lập THACO AGRI năm 2019, ông Trần Bá Dương tổ chức một cuộc họp chưa từng có với lãnh đạo sáu công ty trụ cột trong tập đoàn, từ nông nghiệp, máy công nghiệp, xây dựng, thiết kế đến vận tải, logistics.

Ông công bố kế hoạch bắt tay vào dự án của Bầu Đức và giao việc. Đây là cuộc họp mang tính bước ngoặt, quy tụ toàn bộ nguồn lực, nhân lực và ý chí của THACO vào lĩnh vực nông nghiệp mà ông Dương từng ấp ủ.

Nhưng mọi chuyện không hề đơn giản với Trần Bảo Sơn – Tổng Giám đốc THACO AGRI – người được giao nhiệm vụ tiếp nhận dự án tại Campuchia.

“Trên giấy tờ thì có đất, có cây, có quy mô, nhưng ra thực địa thì là một câu chuyện hoàn toàn khác”, ông Sơn nhớ lại.

Lúc đó, các dự án trồng chuối, cọ, cao su, xoài đều kém hiệu quả, không được tổ chức canh tác theo mô hình đủ chặt để vận hành một nông trường lớn. Nước hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên: mùa khô thì thiếu, mùa mưa thì úng.

Có những vùng cao su, cọ, xoài trải dài hàng nghìn hecta nhưng hiệu quả thấp vì thiếu cơ giới hóa, thiếu quy trình chuẩn, thiếu đầu ra. Tất cả giống như những mảnh ghép rời rạc: đặt cạnh nhau thì rộng, nhưng đưa vào vận hành thì không chạy.

“Lúc đó tôi nói với anh em, nếu tiếp quản mà giữ nguyên hiện trạng, dự án không có tương lai. Phải làm lại từ gốc”, ông Sơn nói.

“Làm lại từ gốc” bắt đầu từ con người. Khi THACO AGRI vào, nhiều khu vườn gần như không kiểm soát được vì cách tổ chức lao động. Nhân công không thuộc hệ thống doanh nghiệp, mà đi qua các đội trung gian. Họ gom người, chia ca, thu – chi, còn doanh nghiệp chỉ trả tiền theo ngày. Muốn tổ chức lại, phải đi từng bước, tốn rất nhiều thời gian và công sức.

Nhưng điều khiến ông Sơn “chạnh lòng” nhất vẫn là những con số cuối cùng: năng suất và chất lượng.

“Thời điểm đó, một hecta chuối chỉ đạt khoảng 28 tấn. Tỷ lệ loại A dưới 10%. Tỷ lệ thải lên tới khoảng 32%. Nghĩa là làm chuối mà mất gần một phần ba ngay trong vườn”, ông nói.

Rồi COVID-19 ập đến…

Dự án được ủng hộ từ cấp cao

Chính giai đoạn khó khăn ấy buộc THACO AGRI phải làm một việc khó hơn sản xuất: vừa “phẫu thuật” hiện trạng, vừa dựng lại cấu trúc pháp lý cho dự án nông nghiệp quy mô lớn.

Cuối năm 2023, ông Trần Bá Dương tiếp kiến Thủ tướng Campuchia Samdech Hun Manet, trực tiếp báo cáo về dự án: quy mô đầu tư, số lượng lao động, tác động an sinh xã hội và kế hoạch mở rộng dài hạn.

Sau nhiều lần kiểm tra thực địa, Chính phủ Campuchia bày tỏ sự ủng hộ đối với cách làm và định hướng phát triển của dự án.

Một nút thắt quan trọng khác là thời hạn thuê đất. Hoàng Anh Gia Lai đã sử dụng đất khoảng 14 năm. Khi THACO AGRI đầu tư lại từ đầu, chi phí đổ vào mặt bằng, thủy lợi và hạ tầng là rất lớn. Nếu không có thời gian đủ dài, bài toán hoàn vốn gần như bất khả thi.

Doanh nghiệp phải đề xuất ký lại hợp đồng thuê đất dài hạn, theo hướng khoảng 50 năm, đi kèm các cơ chế ưu đãi phù hợp.

“Tóm lại, thứ chúng tôi nhận bàn giao năm 2019 không phải là một cánh đồng sẵn sàng. Và muốn biến nó thành nông trường thì phải làm lại toàn bộ, từ đầu và theo một cách hoàn toàn mới”, ông Sơn nói.

Theo lời ông Sơn, gần như những nút thắt pháp lý hay hành chính mà THACO AGRI gặp phải đều được chính quyền cơ sở tháo gỡ nhanh chóng và tận tình.

Từ bản vẽ chiến lược đến cánh đồng thật

Điều quan trọng của dự án, theo ông Sơn, là cách tổ chức sản xuất. “Câu hỏi đầu tiên chúng tôi đặt ra là: làm thế nào để một cánh đồng có thể vận hành khoa học và ổn định như một nhà máy?”.

Đó cũng là bài toán của ông Trần Bá Dương. Trong nhiều năm, cứ có dịp là ông ra nước ngoài, nhất là Nam Mỹ – vùng đất nổi tiếng với chuối – để tìm hiểu mô hình.

Nhưng sau nhiều chuyến đi, ông Dương nhận ra không thể sao chép. THACO thuê chuyên gia quốc tế nhưng cũng không hiệu quả. Cuối cùng, ông tự đọc, tự mày mò để xây dựng một mô hình nông nghiệp – công nghiệp của riêng mình.

“Tôi hình dung, chúng tôi phải xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp khép kín, vận hành theo kỷ luật công nghiệp”, ông Dương nói.

Ông thiết kế các xí nghiệp trồng chuối từ 1.000–1.200 hecta và các xí nghiệp chăn nuôi bò kết hợp trồng cây ăn trái khoảng 4.000 hecta. Phải mất bốn năm, đập đi làm lại nhiều lần, mô hình đó mới dần hoàn thiện. Từ lúc đó, mô hình có thể đem nhân rộng ở bất kỳ đâu.

Ở trung tâm của hệ sinh thái ấy là chuối – bò – cỏ. Chuối được trồng tập trung theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Bò được nuôi quy mô lớn, trở thành một mắt xích trong chu trình tuần hoàn. Cỏ được trồng để làm thức ăn cho bò, đồng thời giữ đất và giữ nước.

Phụ phẩm từ chuối được băm làm thức ăn cho bò. Phân bò được xử lý vi sinh, quay ngược trở lại bón cho chuối và cỏ.

Để mô hình đó vận hành, THACO AGRI không làm manh mún. Các dự án được tổ chức thành các khu liên hợp nông nghiệp đủ lớn để đầu tư đồng bộ hạ tầng. Thủy lợi được đặt lên hàng đầu, với hệ thống hồ chứa, kênh dẫn và thoát nước kiểm soát cả mùa khô lẫn mùa mưa.

“Không có phần nào đứng riêng lẻ. Mỗi thứ phải trả lời được nó đứng ở đâu trong hệ thống”, ông Sơn nói.

Từ những cánh đồng thiếu nước, thiếu hạ tầng năm 2019, THACO AGRI từng bước biến nông nghiệp thành một “nhà máy ngoài trời” – nơi chuối, bò và cỏ không cạnh tranh, mà bổ sung cho nhau trong một chu trình khép kín.

“Chúng tôi huy động toàn bộ nguồn lực của THACO vào dự án này. Nếu không phải là THACO, không một doanh nghiệp nào có thể tổ chức sản xuất quy mô như vậy”, ông Dương nói.

Vấn đề cuối cùng là đầu ra. Khi quy mô đã đủ lớn, câu hỏi “ai sẽ mua” trở nên rất quan trọng. Lúc đó, ông Trần Bá Dương chỉ nói một câu ngắn gọn: “Cứ làm cho đúng và cho tốt. Rồi sẽ có người tự tìm đến mua”.

Con dấu thương hiệu quốc tế

Lời khẳng định của ông Trần Bá Dương không phải chờ quá lâu để được kiểm chứng.

Năm 2023, ông Ishida, Giám đốc Thu mua khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Fresh Del Monte, trực tiếp đến các vùng trồng chuối của THACO AGRI tại Campuchia để tìm hiểu cách THACO làm nông nghiệp. Một năm sau, Chủ tịch Fresh Del Monte bay từ Miami sang Việt Nam gặp ông Dương. Cuộc gặp chỉ là một bữa ăn tối và một cuộc trò chuyện dài về chuối, về nước, về đất và cách tổ chức một cánh đồng như một dây chuyền sản xuất.

Sau chuyến đi đó, Fresh Del Monte bắt đầu xúc tiến hợp tác. Đến tháng 11/2025, hai bên chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược.

Fresh Del Monte là một trong những tập đoàn nông nghiệp lớn nhất thế giới, hoạt động hơn 136 năm, sở hữu mạng lưới phân phối tại hơn 80 quốc gia, với doanh thu khoảng 4,6 tỷ USD mỗi năm. Việc một tập đoàn như vậy đặt bút ký với THACO AGRI không chỉ là một hợp đồng thương mại, mà là một sự xác nhận về phẩm cấp.

Theo ông Mohammed Abbas, Phó Tổng Giám đốc thường trực Fresh Del Monte, điều khiến họ chú ý không nằm ở diện tích đất hay sản lượng trước mắt.

“Chúng tôi đã làm việc với nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp trên thế giới trong hơn một thế kỷ nhưng chưa từng thấy một công ty xuất thân từ kỹ thuật – cơ khí tiếp cận nông nghiệp theo cách như THACO”, ông nói.

Theo ông Abbas, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở cách tổ chức sản xuất. THACO không đi vào nông nghiệp bằng kinh nghiệm mùa vụ hay mô hình hộ nhỏ, mà bằng tư duy kỹ thuật và kỷ luật công nghiệp.

“Mô hình của THACO là sản xuất nông nghiệp quy mô công nghiệp – điều mà ngay cả Fresh Del Monte cũng hiếm khi gặp trong lịch sử của mình”, ông Abbas nhận xét.

Theo thỏa thuận, nếu THACO không đạt tối thiểu 90% sản lượng cam kết sẽ bị phạt 1 USD cho mỗi thùng 13 kg. Ngược lại, nếu Fresh Del Monte không thu mua đủ 90% sản lượng, phía đối tác cũng chịu chế tài tương ứng.

“Chúng tôi tiếp cận nông nghiệp như sản xuất công nghiệp, không cho phép lỗi,” ông Trần Bá Dương nói. “Muốn vậy, phải đầu tư từ nền tảng: mặt bằng, điện nước, con người và cách tổ chức quản trị”.

Từ tháng 8/2024, Fresh Del Monte bắt đầu thu mua chuối của THACO AGRI. Theo kế hoạch, từ năm 2026, hai bên ký kết sản lượng tối thiểu 71.500 tấn chuối mỗi năm trong thời hạn 10 năm, đồng thời mở rộng hợp tác sang dứa và các chương trình nghiên cứu – phát triển giống mới.

Ngoài Fresh Del Monte, nhiều thương hiệu nông nghiệp toàn cầu khác cũng đã và đang tìm đến THACO AGRI.

Những mái nhà bên cánh đồng

Không chỉ có kênh nước, chuối và bò, dự án này còn tạo dựng một đời sống mới cho gần 20.000 lao động Campuchia – những con người gắn số phận mình với cánh đồng.

Ông Krai Tha và vợ đang trồng cỏ trang trí khi người viết bài này có mặt. Ông kể, toàn bộ gia đình lớn ông và các con trai, con dâu đang làm cho trang trại từ một tỉnh phía Tây Campuchia.

“Chúng tôi sống rất tốt vì không phải mất tiền ăn. Toàn bộ tiền lương của tôi, tôi dành để mua vàng”, ông Krai Tha cười nói.

Ngay cạnh các nông trường là những khu nhà ở tập thể được quy hoạch đồng bộ. Người độc thân ở phòng 4–6 người. Các cặp vợ chồng làm chung được bố trí phòng riêng. Ba bữa ăn nóng mỗi ngày được phục vụ tại bếp tập thể, với chi phí khoảng 2,1 triệu đồng/người/tháng do công ty hỗ trợ ngoài tiền lương.

Sau một tháng học việc, 100% công nhân đạt yêu cầu được ký hợp đồng lao động chính thức. Công nhân phổ thông có thu nhập từ 6–9 triệu đồng mỗi tháng. Lao động kỹ thuật hưởng mức 10–13 triệu đồng. Lương được rà soát, điều chỉnh định kỳ.

Điện sinh hoạt, nước uống tinh khiết, internet, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm hưu trí, khám sức khỏe định kỳ, đào tạo tay nghề – tất cả được thiết kế như một phần cấu trúc của dự án, chứ không phải những khoản “hỗ trợ thêm cho có”.

Dọc theo các khu nhà ở là cửa hàng tiện ích, phòng y tế, lớp học tiểu học cho con em công nhân, không gian sinh hoạt văn hóa – thể thao cuối tuần. Một cộng đồng lao động dần hình thành giữa vùng đất đỏ, nơi công nhân không chỉ đến làm việc rồi rời đi, mà có thể tính chuyện ở lại lâu dài.

“Nếu người lao động không có cuộc sống ổn định,” ông Trần Bảo Sơn nói, “thì không có dự án nông nghiệp nào vận hành bền vững.”

Ở Campuchia, nơi nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào lao động thời vụ và sản xuất nhỏ lẻ, việc một dự án nông nghiệp quy mô lớn tạo ra hàng chục nghìn việc làm ổn định, có bảo hiểm, có đào tạo, có đời sống cộng đồng, đã vượt khỏi khuôn khổ một dự án kinh tế thuần túy.

Nó trở thành một dự án phát triển – nơi sản xuất, an sinh và con người được đặt chung trong một bài toán tổng thể.

Tầm nhìn dài hạn của tỷ phú

Với ông Trần Bá Dương, dù đến với nông nghiệp muộn hơn các lĩnh vực khác, “cuộc chơi này” phải là dài hạn. Vì vậy, mô hình của ông phải là một cấu trúc có năng lực tồn tại dài hạn, chịu được biến động thị trường, và quan trọng nhất là có khả năng tự vận hành mà không phụ thuộc vào may rủi mùa vụ.

“Vì trồng chuối nên tôi mới phải nuôi bò. Vì nuôi bò nên phải trồng thêm các loại cây khác”, ông nói. “Tất cả buộc phải kết nối với nhau thành một hệ sinh thái tuần hoàn khép kín”.

“Chúng tôi tiếp cận từ chất lượng và sản lượng ổn định,” ông Dương nói. “Mang triết lý sản xuất công nghiệp vào nông nghiệp là không cho phép lỗi. Làm một triệu sản phẩm mà chỉ cần một sản phẩm lỗi, coi như thất bại”.

Bởi vậy, thay vì bắt đầu từ giống cây hay đầu ra, THACO đầu tư trước vào những thứ ít ai nhìn thấy: mặt bằng, thủy lợi, điện nước, con người và cách tổ chức quản trị. Cơ giới hóa, tự động hóa không chỉ ở ngoài đồng, mà cả trong điều hành, kiểm soát và ra quyết định.

Năm 2026, THACO AGRI dự kiến đạt sản lượng khoảng 512.000 tấn chuối, tương đương 26.000 container. Trong đó, Fresh Del Monte thu mua khoảng 15%, tương đương 71.500 tấn; phần còn lại đã được ký kết với các đối tác khác.

Khi sản xuất đi vào ổn định, THACO định hướng mở rộng diện tích chuối lên khoảng 20.000 hecta – một tỷ trọng nhỏ trên bản đồ thế giới, nhưng đủ để Việt Nam và Campuchia xuất hiện như một vùng trồng có tính hệ thống.

Song nông nghiệp của THACO không dừng lại ở chuối. Dứa được mở rộng theo hướng thận trọng, dự kiến đạt khoảng 2.000 hecta trong vài năm tới. Chăn nuôi bò và các hoạt động trồng trọt khác tiếp tục được triển khai theo mô hình tích hợp – tuần hoàn trên cùng một không gian sản xuất, với mục tiêu đạt khoảng 600.000 con bò và 400 trại vào năm 2027.

Điều đáng chú ý là, dù mới ở giai đoạn đầu, nông nghiệp đã đóng góp khoảng 30% doanh thu cho hệ sinh thái THACO. Không phải vì lợi nhuận ngắn hạn, mà vì nền tảng đã bắt đầu phát huy hiệu quả.

Trên vùng đất đỏ ở Đông Dương

Chiều xuống ở Snuol. Những hàng chuối thẳng tắp đổ bóng dài trên nền đất đỏ Campuchia. Ông Trần Bảo Sơn đứng lặng giữa cánh đồng – nơi vài năm trước còn là công trường ngổn ngang, thiếu nước, thiếu hạ tầng và thiếu cả trật tự vận hành.

Hôm nay, trên chính vùng đất ấy, THACO AGRI đang triển khai mô hình nông nghiệp tích hợp – tuần hoàn, hữu cơ, trên nền tảng công nghiệp và số hóa, với tổng quy mô hơn 85.000 hecta tại ba quốc gia Việt Nam, Lào và Campuchia. Riêng Campuchia chiếm hơn 44.000 hecta tại Kratie và Ratanakiri; Việt Nam hơn 10.000 hecta; Lào hơn 31.000 hecta tại Attapeu và Sekong.

Phía trước ông Dương, ông Sơn và các cán bộ THACO vẫn còn một chặng đường rất dài.

Phía sau ông Sơn là lá thư tay năm 2018 của ông Đoàn Nguyên Đức – lời kêu cứu trong thời khắc khó khăn nhất; là quyết định của ông Trần Bá Dương thành lập Thaco Agri năm 2019 và cuộc họp với 6 công ty của tập đoàn trong ván bài đặt cược dài hạn vào nông nghiệp quy mô lớn.

Nhưng với ông Sơn, mục tiêu phía trước là rất rõ ràng: đưa THACO AGRI trở thành tập đoàn nông nghiệp hàng đầu ASEAN vào năm 2027, với hệ sinh thái trồng trọt – chăn nuôi tích hợp, riêng tại Campuchia hướng tới quy mô hàng chục nghìn hecta và đàn bò lên tới 600.000 con.

Ông Dương tính toán, một ha chuối sinh lời 200 triệu đồng. Song, điều quan trọng với ông Dương không chỉ là lợi nhuận, mà là công ăn việc làm và tương lai của hàng trăm ngàn gia đình người lao động trực tiếp hay gián tiếp trong hệ sinh thái của ông.

Ông Mohammed Abbas, Phó Tổng Giám đốc thường trực Tập đoàn Fresh Del Monte, nhận xét: “Những gì THACO đang làm mang tính đột phá. Họ tổ chức vùng trồng bằng tư duy kỹ thuật và kỷ luật sản xuất công nghiệp – điều chúng tôi chưa từng gặp trong nông nghiệp chuối”.

Chiều muộn, gió thổi qua cánh đồng chuối, mang theo mùi đất và nước. Giữa vùng đất đỏ ấy, một điều trở nên rõ ràng: nông nghiệp quy mô toàn cầu không thể tồn tại bằng may rủi hay kinh nghiệm mùa vụ.

Tỷ phú Trần Bá Dương hiện thực hóa khái niệm ‘công nhân nông nghiệp’

Tỷ phú Trần Bá Dương có cách đầu tư nông nghiệp quy mô lớn theo tiêu chí và tiêu chuẩn của ông, thực sự khiến nhiều người ngạc nhiên xen lẫn thán phục.

Tỷ phú Trần Bá Dương rất thành công với Công ty ô tô Trường Hải. Thương hiệu Thaco của tỷ phú Trần Bá Dương còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như bất động sản, logistics, siêu thị… Thế nhưng, câu chuyện tỷ phú Trần Bá Dương làm nông nghiệp mới khiến nhiều người bất ngờ. Không thể không hỏi: Tỷ phú Trần Bá Dương làm nông nghiệp là một thái độ chọn lựa hay một run rủi ngẫu nhiên?

Ngược thời gian, năm 2018, tập đoàn Thaco cho tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai vay 305 triệu USD để tái cấu trúc nguồn vốn. Một năm sau, tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai đã chuyển nhượng 44,869 hecta các dự án tại Campuchia và Cao nguyên - Việt Nam cho tập đoàn Thaco. Không còn đường lui, tỷ phú Trần Bá Dương chấp nhận đảm đương các dự án nông nghiệp của tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

Vậy là, tập đoàn Thaco thành lập công ty Thaco Agri hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, với vốn điều lệ ban đầu 17,200 tỷ đồng. Những ngày khởi sự “cưỡi lên lưng cọp”, tỷ phú Trần Bá Dương nhân một cuộc trò chuyện cởi mở, đã chia sẻ cùng chúng tôi: “Làm ra một chiếc ô tô, dù đẹp đến mấy, cũng chỉ hưng phấn vì thành quả. Còn trồng một cái cây, nhìn nó lớn lên từ từ, bỗng nảy sinh tình cảm thân thiết”. Thế nhưng, tâm sự ấy, cũng chỉ đủ để chúng tôi tin rằng tỷ phú Trần Bá Dương yêu thích nông nghiệp, chứ không thể đoán định ông sẽ làm nông nghiệp ra sao.

Khu liên hợp Snuol nhìn từ trên cao. Ảnh: TC.

Tháng 1/ 2026, có dịp “mục sở thị” hoạt động của Thaco Agri tại Trang trại chăn nuôi bò kết hợp trồng cây lâu năm trên địa bàn xã Ia Puch, tỉnh Gia Lai và khu liên hợp Snuol thuộc tỉnh Kratie cùng khu liên hợp Kuon Mom thuộc tỉnh Ratanakiri trên đất bạn Campuchia, chúng tôi mới ngỡ ngàng về cách làm nông nghiệp quy mô lớn. Chỗ đồi cao thì san phẳng, chỗ thấp trũng thì bồi đắp cho ngang hàng thẳng lối. Những nhà xưởng hoành tráng, những công trình tưới tiêu bề thế, những cánh đồng chuối tít tắp, những đàn bò hàng nghìn con thong dong gặm cỏ… thực sự chưa từng xuất hiện trong đời sống nông nghiệp Việt Nam.

Bất chợt, chúng tôi có một liên tưởng ngộ nghĩnh. Thuở nào, nhà thơ Tế Hanh đến nông trường cà phê Tây Hiếu, Nghệ An đã viết rằng “nông trường ta rộng mênh mông, trăng lên trăng lặn vẫn không ra ngoài”. Nếu nhà thơ Tế Hanh còn sống, đến nông trường chuối Thaco Agri, có lẽ ông sẽ viết “nông trường ta rộng mênh mông, chim bay mỏi cánh cũng không ra ngoài”.

Chạy xe theo chiều dọc của mỗi dự án Thaco Agri cũng mất gần một giờ đồng hồ. Đo đếm thế nào? Trang trại chăn nuôi bò kết hợp trồng cây lâu năm Ia Puch cỡ 2,2 nghìn hecta, diện tích trồng chuối Snuol khoảng 5,2 nghìn hecta, diện tích trồng chuối Kuon Mom lên đến 5,6 nghìn hecta. Ai là nhà quy hoạch cho mô hình này? Chính là tỷ phú Trần Bá Dương. Ông tự vẽ bản đồ phân lô, chia khu và xây dựng dây chuyền vận hành. Sao không thuê chuyên gia? Vì trên thế giới chưa có nơi nào làm như vậy. Cho nên, không phải đãi bôi, đại diện thương hiệu toàn cầu Del Monte khi đến thăm dự án Thaco Agri để ký kết hợp tác chiến lược, đã thốt lên: “Thaco làm nông nghiệp mấy năm, mà có tầm vóc vượt trội Del Monte đã làm nông nghiệp hơn trăm năm”.

Làm nông nghiệp không dễ, thậm chí làm nông nghiệp luôn phải đối diện với nhiều thử thách và nhiều rủi ro. Tỷ phú Trần Bá Dương bộc bạch: “Tôi không được đào tạo về nông nghiệp, nhưng tôi có thể theo đuổi và đóng góp cho nông nghiệp, vì tôi có ba ưu điểm. Thứ nhất, ham làm việc. Thứ hai, có khiếu kỹ thuật. Thứ ba, biết quản trị”.

Với thế mạnh sẵn có về công nghệ cơ khí, tỷ phú Trần Bá Dương làm nông nghiệp theo tiêu chuẩn và tiêu chí công nghiệp. Điều nữa dễ nhận thấy là dù ở Ia Puch, ở Snuol hay ở Kuon Mom, thì ông luôn đầu tư giải quyết khâu thủy lợi rất căn cơ. Thủy lợi là huyết mạch của nông nghiệp, không thể làm nông nghiệp quy mô lớn mà không có nền tảng thủy lợi bài bản.

Ngoài nguồn vốn dồi dào, tỷ phú Trần Bá Dương triển khai chiến lược nông nghiệp tuần hoàn rất nhuần nhuyễn, giữa trồng chuối và nuôi bò. Gần như Thaco Agri không bỏ phí một phụ phẩm nông nghiệp nào. Chuối đạt chuẩn thì bán tươi cho Nhật Bản và Trung Quốc, phần chuối loại ra dùng để chế biến thức ăn cho bò trong quá trình nuôi phương pháp bán chăn thả. Phân bò thì được ủ hoai để bón đất trồng chuối. Còn phần thân chuối lại được dùng làm sợi, phục vụ cho thủ công mỹ nghệ.

Tính đến cuối năm 2025, Thaco Agri có 32 ngàn lao động. Quản lý phân cấp theo từng xí nghiệp, từng phân xưởng, từng đội sản xuất, từng tổ chăn nuôi. Đời sống vật chất và tinh thần của người lao động được Thaco Agri đảm bảo tối đa. Với mức lương học việc trên 6 triệu đồng mỗi tháng, người lao động được cung cấp nhà ở miễn phí, bữa ăn miễn phí, có khu tập luyện thể thao, có lớp mầm non để gửi con nhỏ…

Bằng quan sát bình thường, có thể thấy người lao động ở Thaco Agri trông giống công nhân nhiều hơn nông dân? Tỷ phú Trần Bá Dương đồng tình với nhận xét ấy. Ông chủ trương, mỗi lao động chỉ thực hiện một khâu trong dây chuyền và chỉ cần làm thật tốt khâu đó. Người chăn thả cứ lo việc chăn thả, người thu hái cứ lo việc thu hái, người chăm bón cứ lo việc chăm bón, người đóng gói cứ lo việc đóng gói, để kết hợp với nhau thành một chuỗi nhịp nhàng và hiệu quả. Nghĩa là, tỷ phú Trần Bá Dương không giấu giếm ý định hiện thực hóa khái niệm “công nhân nông nghiệp”.

Xưa nay, chẳng ai nghi ngờ sức mạnh của dòng vốn. Thế nhưng, với mô hình nông nghiệp quy mô lớn như Thaco Agri, chẳng mấy người nhiều tiền lại dám mạo hiểm. Bởi lẽ, nếu dùng hơn một tỷ USD đã đầu tư vào Thaco Agri, tỷ phú Trần Bá Dương có thể đổ vào những ngành nghề khác thu được lợi ích nhanh chóng hơn và ít cực nhọc hơn. Quan trọng là tỷ phú Trần Bá Dương muốn tạo một giá trị mới cho nông nghiệp. Ông tiết lộ: “Tôi chia mỗi nông trường chuối vuông vức theo diện tích 240 hecta để làm gì? Để khi có sự cố dịch bệnh phát sinh, sẽ dùng máy bay xử lý thuận tiện và rốt ráo”.

Diện mạo nông nghiệp quy mô lớn của Thaco Agri đã xuất hiện. Con đường tiếp theo để củng cố vị trí của Thaco Agri là gì? Tỷ phú Trần Bá Dương cho biết: “Thaco Agri ủy thác phân phối chuối tươi cho Del Monte. Ngoài ra, Thaco Agri đang trồng thêm sầu riêng và dứa hồng để đáp ứng nhu cầu thị trường. Đặc biệt, năm 2026, Thaco Agri sẽ tự làm thương hiệu thịt bò cung cấp cho người tiêu dùng Việt Nam”.

Tuy Hòa

Làm nông nghiệp kiểu tỷ phú Trần Bá Dương

Cần lắm những doanh nhân như tỷ phú Trần Bá Dương để đưa nông nghiệp Việt Nam lên một tầm cao mới như cách Thaco Agri treo câu slogan trước cửa "Nâng tầm nông nghiệp Việt". Làm nông nghiệp theo hướng cơ giới hóa khép kín từ khâu sản xuất đến xuất khẩu tới tay người tiêu dùng với chất lượng cao.

Nhiều người không hiểu động lực nào để ông Trần Bá Dương bỏ ra gần 700 triệu đô la đầu tư vào vùng đất khô cằn, nghèo dinh dưỡng gần khu vực giáp biên giới Campuchia/Việt Nam - nơi chỉ có nắng, gió và bụi đất đỏ mịt mù - chỉ để trồng chuối, các loại cây ăn trái, trồng cỏ nuôi bò, nuôi yến, nuôi mấy vạn công nhân.

Có lẽ nhiệt huyết dồn hết vào câu slogan treo ở các khu liên hợp Snuol, Koun Mom (Campuchia) và Cao Nguyên (Việt Nam): "Nâng tầm nông nghiệp Việt". Nhưng nói, đề ra khẩu hiệu là một chuyện, còn làm thực tế lại là một chuyện khác. Không phải ai cũng làm được. Có tiền chưa chắc đã làm được. Trải nghiệm này, người đã bước qua cay đắng đầu tiên có lẽ là ông Ba Đức (chủ Hoàng Anh Gia Lai).

Ông Ba Đức đổ nhiều tiền, công sức vào các khu liên hợp cũng để làm nông nghiệp, tính toán lời lỗ và thời gian thu hồi vốn rất bài bản nhưng khi triển khai thực tế trồng lại không mang hiệu quả kinh tế cao. Trồng ra được trái chuối loại A đạt tỷ lệ từ 10 - 30% đã mừng lắm rồi. Có thời điểm truyền thông ầm ĩ ông Ba Đức cho heo ăn chuối. Nhưng heo chỉ ăn được thân chuối đã qua chế biến chứ đâu có ăn được trái chuối xanh.

Ông Ba Đức có công khai phóng tư duy làm nông nghiệp đại trà nhưng rốt cuộc cũng đành buông xuôi, nhường lại cho tỷ phú Trần Bá Dương phần lớn diện tích gần 41.000 hecta diện tích trồng chuối, cao su và các loại cây ăn trái kém hiệu quả khác để tồn tại và bước tiếp.

Người ta hơn nhau ở cách quản trị hệ thống chứ không phải có tiền là làm được. Ông Ba Đức có lúc trồng đến 5.290 hecta chuối ở khu liên hợp Koun Mom và 2.017 hecta chuối ở Snuol và thất bại ở cách tiết giảm chi phí đến mức thấp nhất bằng việc thuê nhân công thời vụ thông qua trung gian cá nhân nhận khoán.

Cá nhân này thuê lại công nhân làm công ngày nào tính ngày đó. Không kiểm soát được hiệu quả công việc, công nhân vào làm ở tâm thế làm hết giờ để về, làm biếng nửa làm nửa chơi, làm dối làm ẩu, không toàn tâm toàn ý chăm sóc cây chuối. Kết quả chuối phế thải chiếm từ 35 - 50%, không như mong đợi và tính toán ban đầu của ông Ba Đức.

Tỷ phú Trần Bá Dương tư duy theo kiểu khác, không ngại chi phí đầu tư ban đầu. Ông thuê luôn hơn 10.000 công nhân (tổng số CBNV người lao động tới cuối năm 2025 là 28.000 người, và dự kiến trong năm 2026 sẽ tuyển thêm 22.000 người nữa - NV), bao ăn ngày ba buổi, xây nhà cho ở, con cái sinh ra được cho đi học, mời thầy về dạy văn hóa ban đêm cho công nhân, tổ chức đào tạo nâng cao trình độ và trả lương tương đối cao so với mặt bằng thu nhập của người lao động ở Campuchia. Công nhân không lo về cơm áo gạo tiền nữa nên dồn hết công sức và trách nhiệm vào cây chuối.

Kết quả chuối loại A (loại dành cho xuất khẩu sang thị trường khó tính ở Nhật Bản, Trung Quốc) đạt tỷ lệ hơn 85%, chuối phế thải chỉ còn 3% để làm nguyên liệu chế biến thức ăn cho bò.

Đưa tư duy công nghiệp vào sản xuất nông nghiệp là cách mà ông Trần Bá Dương "đốt tiền" ở vùng đất khô cằn ở các khu liên hợp. Ông dám đầu tư hơn 1.000km đường ray ròng rọc chạy khắp các vườn chuối chỉ để tự động kéo chuối về xưởng sản xuất đóng gói.

Ngay cả những vườn chuối gần với xưởng chế biến, mọi người đề xuất không cần làm ròng rọc kéo chuối, cho công nhân vác chuối thủ công để tiết kiệm chi phí nhưng ông vẫn lắc đầu, không để công nhân mất sức vào việc vác chuối, phần vì hiệu quả công việc, phần vì để đảm bảo chất lượng cho buồng chuối còn vẹn nguyên không vết trầy. Chuối chỉ cần có vết trầy hoặc chấm trắng ở đầu quả, các nước sẽ phạt và trả về nguyên cả container.

Người dám bỏ ra gần 700 triệu đô la để đầu tư hệ thống nhà xưởng thu hoạch hơn 5.100 hecta trồng chuối (trong tổng giá trị 3 tỷ đô la cho toàn bộ mảng nông nghiệp - NV), rồi vận chuyển, chế biến, bảo quản chuối, hệ thống máy móc chế biến thức ăn cho bò từ cây chuối, làm sợi chuối, xây dựng hệ thống nhà xưởng nuôi đàn bò gần 83.000 con, hệ thống tưới tự động, đập hồ chứa nước, nhà máy lọc nước sạch, nhà xưởng chế biến phân bò, bạt núi san lấp mặt bằng trồng cỏ, các loại cây ăn trái khác, nhà ở bếp ăn, trường học cho mấy vạn công nhân, nhà nuôi yến... chỉ để nhặt nhạnh doanh thu từ quả chuối, thịt bò.

Tất cả đều được cơ giới hóa. Từng khu nhà xưởng đều do ông Trần Bá Dương thiết kế. Mỗi mét đất ở các khu liên hợp đều có dấu chân ông bước qua. Nước mình có mấy doanh nhân dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư chi phí ban đầu quá lớn và đầy nhiệt huyết nhưng tiềm ẩn rủi ro như vậy?

Vậy mà trái chuối mang thương hiệu đến từ nền nông nghiệp Việt Nam đã có mặt ở thị trường Nhật Bản, Trung Quốc, Iran, Kazakhstan. Năm 2025, tổng doanh thu từ nông nghiệp đạt 3.034 tỷ đồng, hiện sản lượng chuối và các sản phẩm khác của năm 2026 đã được đối tác ký hợp đồng mua trước hạn, đạt tổng doanh thu 9.825 tỷ đồng. Sản lượng năm 2027 cũng đã bán hết và doanh số còn đạt 20.198 tỷ đồng.

Tổng vốn nhận nợ đầu tư thêm đến thời điểm này là xấp xỉ 70.000 tỷ đồng và Thaco Agri vẫn tiếp tục đầu tư thêm vào nông nghiệp. Diện tích từ HNG là 84.500ha nhưng để khép kín diện tích, đảm bảo chống dịch bệnh, Thaco Agri đã mua phần đất xen cài đến thời điểm này là hơn 10.000 ha trong đó tại Campuchia 55.000 ha. Ông Trần Bá Dương cũng dự tính, sẽ thu hồi vốn đầu tư trên 1 ha chuối là 4 năm.

Quá kinh khủng cho một tư duy cơ giới hóa nông nghiệp. Và ông đang chuẩn bị làm cánh đồng trồng lúa mang thương hiệu Việt theo cách hiện đại với tư duy công nghiệp ở Thái Bình.

Cần lắm những doanh nhân như ông Trần Bá Dương để đưa nông nghiệp Việt Nam lên một tầm cao mới như cách Thaco Agri treo câu slogan trước cửa, làm thật, hiệu quả thật và làm nông nghiệp theo hướng cơ giới hóa khép kín từ khâu sản xuất đến xuất khẩu tới tay người tiêu dùng với chất lượng cao.

Như trái chuối Việt thì phải sánh ngang cùng Philippines, đất nước có truyền thống trồng chuối chất lượng cao lâu đời. Nước mình có làm được không, với các sản phẩm nông nghiệp khác, đòi hỏi từ Bộ, ngành đến các cơ quan chức năng cùng nghiên cứu, tạo điều kiện để doanh nhân xuống tiền đầu tư cho nông nghiệp.